acmhainn.ie

Oideas - Nollaig 2003

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Taighde agus réamheagarthóireacht

Tá jabanna áirithe ann ar féidir dul ag obair orthu lom láithreach i ndiaidh iad a léamh. I gcás jabanna móra, áfach, b’fhearr i bhfad don aistritheoir ní amháin an téacs a léamh go cúramach ach roinnt taighde a dhéanamh sula dtosaítear ar an aistriúchán ar chor ar bith. Ní am amú é seo, ach céim riachtanach i bpróiseas an aistriúcháin. Leanaim féin na céimeanna seo a leanas sula dtugaim faoi shaothar mór aistriúcháin nó faoi théacsanna atá an-sainiúil ar fad.

(i) Má bhaineann an téacs le hábhar sainiúil (seandálaíocht, talmhaíocht, an córas leasa shóisialaigh), is mór is fiú súil a chaitheamh ar théacsanna Gaeilge a bhaineann leis an ábhar céanna. Is ar éigean is gá a rá gur cheart d’aistritheoirí an-chuid téacsanna Gaeilge a léamh agus cnuasach leabhar a bheith acu a chuimsíonn go leor leor réimsí saoil. Mura bhfuil sí agat cheana féin, faigh catalóg an Ghúim, foinse bhreá le haghaidh théacsleabhair scoile agus téacsanna sainiúla de gach cineál. Cabhróidh an léitheoireacht leat ní amháin leis na téarmaí cearta a aimsiú ach freisin le iad a láimhseáil, le iad a fhí isteach sa téacs agus friotal a chleachtadh a oireann don ábhar. Bhí orm téacs tíreolaíochta a aistriú le déanaí agus ba mhór an chabhair dom na téacsleabhair thíreolaíochta a d’fhoilsigh an Gúm. Ní hé amháin go bhfuil Gaeilge mhaith iontu – tá siad suimiúil iontu féin.

(ii) Iarraim ar an eagraíocht (Roinn Rialtais, Comhairle Chontae agus araile) cóipeanna a thabhairt dom d’aon ábhar a aistríodh dóibh cheana féin. Is deas an rud an leanúnachas, agus má tugadh ‘Liúntas Forlíontach Leasa Shóisialaigh’ ar Supplementary Social Welfare Allowance i gcáipéis amháin, tá sé chomh maith againn cloí leis, sin seachas ‘Liúntas Breise Leasa Shóisialaigh’ a bhaisteadh air. Bíonn téacsanna Gaeilge ar láithreáin ghréasáin fhormhór na Ranna rialtais anois, sa taobh ó dheas den tír ar aon nós. Is mór is fiú breathnú orthu seo.

(iii) Níl mórán aistritheoirí Gaeilge, go bhfios dom, ag baint leasa as cláir chuimhne ar nós Trados nó Déjà Vu. Bíodh sin mar atá, is áiseanna an-luachmhara iad a laghdaíonn go mór ar ualach oibre an aistritheora, má úsáidtear mar is ceart iad. Is féidir an modh oibre a mhíniú go han-simplí ar fad: cruthaíonn an t-aistritheoir ‘cuimhne aistriúcháin’ de réir mar a bhíonn sé ag aistriú an téacs. Má aithníonn an clár gur aistríodh líne (nó cuid de líne) cheana, cuireann sé an leagan aistrithe i gcuimhne don aistritheoir le nach mbeidh air an líne a aistriú an dara huair. Seachnaíonn seo dúbailt oibre agus cabhraíonn sé le haistritheoirí téacsanna caighdeánacha leanúnacha a sholáthar. An rud is fearr ar fad ná gur féidir cuimhne a chruthú gan aistriúchán ar bith a dhéanamh. Formhór na gclár cuimhne, ligeann siad don úsáideoir téacsanna a ‘ailíniú’ i.e. an téacs Béarla agus an téacs Gaeilge a ionchur agus iarraidh ar an gclár cuimhne iad a chur i gcomparáid le chéile, líne ar líne. Nuair a thosaítear ar an aistriúchán, tá cuimhne réamhdhéanta ann atá bunaithe ar théacsanna a aistríodh cheana agus beidh leaganacha agus téarmaí á moladh don aistritheoir ó na téacsanna sin. Is ar éigean is fiú é seo a dhéanamh i gcás gach téacs gairid dá mbíonn le haistriú agat, ach is cinnte go raibh ábhar ag an aistritheoir seo a bheith buíoch de.


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile