acmhainn.ie

Oideas - Lúnasa 2004

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


"Studies in Modern Irish, Part II" - Ceacht 8

(Is é an chéad leabhar eile atá le foilsiú sa tsraith ‘Athchló’ ná Studies in Modern Irish, Part II leis an Athair  Gearóid Ó Nualláin, a d’fhoilsigh Comhlacht Oideachais na hÉireann sa bhliain 1920. Ba ar an aistriúchán ó Bhéarla go Gaeilge a dhírigh an Nuallánach san imleabhar seo. Ba é an cur chuige a bhí aige ná sleachta Béarla a thabhairt agus iarraidh ar léitheoirí iad a aistriú. Cuireann sé a aistriúchán féin i láthair ansin, chomh maith le tráchtaireacht ar phointí deacrachta sa téacs. Tá cuid de na téacsanna, ar téacsanna liteartha ar fad iad, seanaimseartha go maith, agus tá cuid de na ‘rialacha aistriúcháin’ a mholann an Nuallánach róghinearálta ar fad. Ina ainneoin sin ar fad, is leabhar ar fónamh é agus gheobhaidh aistritheoirí comhairle a leasa ann.)

Seo thíos an t-ochtú ceacht aistriúcháin, a thabharfaidh blaiseadh daoibh ar a bhfuil sa leabhar. Antain Mac Lochlainn agus Ariel Killick a chóirigh an téacs bunaidh.

Gaeilge a chur ar an mBéarla seo:-
He was turning these things over in his mind, as he walked about the vast hotel on that evening of the last day in July. The Society papers had been stating for a week past that London was empty, but, in spite of the Society papers, London persisted in seeming to be just as full as ever. The Grand Babylon was certainly not as crowded as it had been a month earlier, but it was doing a very passable business. At the close of the season the gay butterflies of the social communities have a habit of hovering for a day or two in the big hotels before they flutter away to castle and country-house, meadow and moor, lake and stream. The great basket-chairs in the portico were well filled by old and middle-aged gentlemen engaged in enjoying the varied delights of liqueurs, cigars, and the full moon which floated so serenely above the Thames.
 

Tráchtaireacht:

Here it is best to begin by saying that it was a vast hotel called 'the Great Babylon.' It is only in the sixth line of above that we meet the name, but it is more natural to give it at once. Further, 'he' is rather indefinite; in Irish say duine uasal; 'that evening'  - let 'that' qualify  'July' in Irish; 'Society papers' a literal translation is of course impossible: say - na páipéir a chuireann síos ar chúrsaí an tsaoil mhóir; 'empty' - this is hyperbole: say  - nach raibh éinne... arbh fhiú trácht air; 'persisted in seeming' - get rid of the personification, and express the meaning; 'doing a very passable business'; express the meaning; the last two sentences of the English had better be transposed in Irish, and each of them split up into smaller sentences. 'The great basket-chairs' - going with dá bhrí sin ní folamh a bhí na cathaoireacha móra leathana ('basket' need not be rendered literally;  'At the close of the season' etc. - begin with is gnách; 'gay butterflies,' - observe the way in which the metaphor is treated. Similarly the metaphor in 'hovering' and 'flutter away' must be toned down somewhat.
 

Aistriúchán:

Teach órga mór ab ea é, agus 'an Mhór-Bhablóin' a bhí mar ainm air. Bhí duine uasal ann um thráthnóna lae deiridh an Iúil úd, agus é ag gabháil timpeall agus é ag machnamh ina aigne ar na nithe seo. Na páipéir a chuireann síos ar chúrsaí an tsaoil mhóir, bhíodar á rá le seachtain nach raibh éinne i Londain arbh fhiú trácht air. Ach in ainneoin a ndeiridís is é ba dhóigh leat ar an áit go raibh oiread daoine ann is a bhí riamh. Ní foláir a admháil nach raibh, sa teach órga áirithe seo faoi láthair, na táinte a bhí ann mí roimhe sin. Ach bhí gearrchuid ann, agus níor ghearánta do lucht a stiúrtha. Dá bhrí sin, ní folamh a bhí na cathaoireacha móra leathana a cuireadh sa phóirse lasmuigh. Bhí ina suí sna cathaoireacha sin anois a lán daoine uaisle, - cuid acu aosta, cuid acu scothaosta – agus iad ar a sástacht ag ól biotáille agus ag caitheamh tobac, agus ag féachaint ar shoilse breátha boga na gealaí, agus í ag gluaiseacht ina lán-lonradh os cionn na Tamaise. Is gnách, nuair a bhíonn a gcaitheamh aimsire sa chathair ag druidim chum deiridh, go bhfanann na daoine móra ar feadh lá1 nó dhó mar sin, sna tithe órga móra. Is cuma nó féileacáin iad, ag imeacht ó bhláth go bláth ag cuardach na mbolaithe is breátha. Nuair a bhíonn an cuardach sa chathair críochnaithe, siúd chun siúil iad ag triall ar chaisleán nó ar theach tuaithe, ar mhóinéar nó ar mhóinteán, ar loch nó ar linn-ghlaise.

1. Lá not inflected in the phrase Lá nó dó. Studies I, p. 159.
 


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile