acmhainn.ie

Oideas - Meitheamh 2005

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


"Studies in Modern Irish, Part II" - Ceacht 18

(Is é an chéad leabhar eile atá le foilsiú sa tsraith ‘Athchló’ ná Studies in Modern Irish, Part II leis an Athair  Gearóid Ó Nualláin, a d’fhoilsigh Comhlacht Oideachais na hÉireann sa bhliain 1920. Ba ar an aistriúchán ó Bhéarla go Gaeilge a dhírigh an Nuallánach san imleabhar seo. Ba é an cur chuige a bhí aige ná sleachta Béarla a thabhairt agus iarraidh ar léitheoirí iad a aistriú. Cuireann sé a aistriúchán féin i láthair ansin, chomh maith le tráchtaireacht ar phointí deacrachta sa téacs. Tá cuid de na téacsanna, ar téacsanna liteartha ar fad iad, seanaimseartha go maith, agus tá cuid de na ‘rialacha aistriúcháin’ a mholann an Nuallánach róghinearálta ar fad. Ina ainneoin sin ar fad, is leabhar ar fónamh é agus gheobhaidh aistritheoirí comhairle a leasa ann.)

Seo thíos an t-ochtú ceacht aistriúcháin déag, a thabharfaidh blaiseadh daoibh ar a bhfuil sa leabhar. Antain Mac Lochlainn agus Ariel Killick a chóirigh an téacs bunaidh.

Gaeilge a chur ar an mBéarla seo:-
With regard to the queen’s person, a circumstance not to be omitted in writing the history of a female reign, all contemporary authors agree in ascribing to Mary the utmost beauty of countenance, and elegance of shape, of which the human form is capable. Her hair was black, though, according to the fashion of that age, she frequently wore borrowed locks, and of different colours. Her eyes were of dark grey; her complexion was exquisitely fine; and her hands and arms remarkably delicate, both as to shape and colour. Her stature was of a height that rose to the majestic. She danced, she walked, and rode with equal grace. Her taste for music was just, and she both sung and played upon the lute with uncommon skill. Towards the end of her life she began to grow fat, and her long confinement, and the coldness of the houses in which she was imprisoned, brought on a rheumatism, which often deprived her of the use of her limbs. No man, says Brantome, ever beheld her person without admiration and love, or will read her history without sorrow.  – (William Robertson, History of Scotland.)

Tráchtaireacht:

'A circumstance' – omit this, and begin with – 'Nuair a bhíonn duine ag cur síos ar...'; 'the history of a female reign' – 'réimeas agus reacht banríona'; begin a new sentence after this; 'contemporary authors' – 'lucht seanchais a comhaimsire'; 'agree' – 'tagann... le chéile'; 'in ascribing to'  - 'á rá go...'; 'utmost beauty' – 'ar áilleacht an domhain'; 'borrowed locks' – 'folt nár léi féin'; 'of different colours' – 'agus dathanna éagsúla ar an bhfolt sin' (or – 'agus gan dathanna na bhfolt sin bheith de réir a chéile');  'exquisitely fine' – 'geal soineanta'; 'her stature...' 'she danced' – combine both sentences – 'í ard maorga maisiúil, pé acu ag rince nó ag siúl nó ag marcaíocht di'; 'with uncommon skill'- 'ní b’fhearr go mór ná an choitiantacht'; 'she began' – 'bhí sí ag tosú ar...'

Aistriúchán Eiseamláireach:

Nuair a bhíonn duine ag cur síos ar réimeas agus ar reacht banríona ní ceart dó gan suim a chur i bpearsain na banríona. I dtaobh Mháire, tagann lucht seanchais a comhaimsire le chéile á rá go raibh a haghaidh ar áilleacht an domhain, agus í chomh cumtha córach ina cruth is a d’fhéadfadh an cholainn dhaonna bheith. Folt dubh uirthi, ach gur minic a chaitheadh sí, de réir nós na haimsire úd, folt nár léi féin, agus gan dathanna na bhfolt sin a bheith de réir a chéile. Súile dúghlasa aici; a snó geal soineanta; a lámha leabhair; cló ceart álainn ar a géaga ó rí go gualainn; í ard maorga maisiúil, pé acu ag rince, nó ag siúl, nó ag marcaíocht di. Bhí tuiscint i gceol aici. agus ghabhadh sí amhrán, nó sheinneadh ar an gcláirseach ní b’fhearr go mór ná an choitiantacht. I ndeireadh a saoil bhí sí ag tosú ar dhul i raimhre, agus tháinig na dathacha uirthi de bharr a fhaid a bhí sí i bpríosún, agus a fhuaire a bhíodh na tithe ina gcoiméadtí ina cime í. Is minic a bhí sí gan lúth ó na dathacha sin. “Níl éinne” ar Brantome, “a d’fhéach ar a pearsain álainn gan ionadh a dhéanamh di, agus cion teacht aige uirthi; ná níl éinne a léifidh a stair, ná go dtiocfaidh brón air mar gheall uirthi.”


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile