acmhainn.ie

Oideas - Iúil 2002

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Focail faoi réir a chéile

Ceann de na rudaí is minice a bhaineann tuisle as aistritheoirí ná frásaí Béarla ina mbíonn scaoth focal i ndiaidh a chéile. Ní deacair don Bhéarla teidil ar nós Rathlin Island Natural Heritage Protection Society a láimhseáil, ach ní hamhlaidh don Ghaeilgeoir, a bhíonn ag plé ag tuisil agus le claochlú tosaigh. An gcuirfidh sé gach focal (seachas an chéad cheann) sa tuiseal ginideach agus ‘Cumann Cosanta Oidhreachta Nádúrtha Oileán Reachlainne’ a scríobh, nó arbh fhearr an tuiseal ainmneach in áit an ghinidigh: ‘Cumann Cosanta Oidhreacht Nádúrtha Oileán Reachlainne’. Nó b’fhéidir go mbeadh an tríú rogha ann, agus an Béarla a aistriú ar bhealach níos timchaintí: ‘An Cumann um Oidhreacht Nádúrtha Oileán Reachlainne a Chosaint’. Tá réiteach na faidhbe ag Maolmhaodhóg Ó Ruairc sa leabhar úd Aistrigh go Gaeilge (Coiscéim, BÁC, 1997), áit a dtugann sé an chomhairle seo a leanas uaidh:

"Tá nós sa Ghaeilge anois, nuair atá liosta ainmfhocal …sa Bhéarla, aithris a dhéanamh ar liosta an Bhéarla ach gach ainmfhocal ach an chéad cheann a chur sa ghinideach. Nuair atá an fhoirm chéanna sa ghinideach agus atá san ainmneach, níl sé ródhona, ach nuair atá liosta de ghinidigh ann, ní amháin go gcuirfí beaguchtach ar an saineolaí is géarchúisí ach cailltear greim ar an gciall ar fad. Déantar teanga neamhchiallmhar den Ghaeilge.

Feic an difear idir an abairt ‘a market access strategy’ agus an leagan Fraincise ‘une stratégie d’accès aux marchés’. Liosta ainmfhocal atá sa Bhéarla gan aon cheangal eatarthu agus tuigtear mar sin iad. Is fearr leis an bhFraincis ainmfhocal a úsáid chun an chiall a shlánú. Cad é a bheadh sa Ghaeilge: ‘straitéis rochtana margaí’ nó ‘straitéis chun na margaí a rochtain? (17-18)

Níl aon amhras ach go bhfuil ‘straitéis chun na margaí a rochtain’ níos soiléire agus níos dílse do ghnás na Gaeilge. Cinnte, tá sé níos faide ná an leagan eile (30 litir in áit 23) ach is amadán a déarfadh go gcaithfidh teangacha a bheith chomh díreach chomh foclach lena chéile."

Bua eile atá ag moladh Uí Ruairc ná go seachnaíonn sé údar débhrí atá an-choitianta i dtéacsanna Gaeilge inniu: an difear caolchúiseach idir an tuiseal ginideach den bhriathar agus an aidiacht bhriathartha. Féach, mar shampla, leagan ar nós ‘iarrthóir scrúdaithe’. Níl sé iomlán cinnte cé acu examination candidateexamined candidate atá i gceist. D’inseodh do chiall duit gur dócha gur examination candidate atá i gceist, ach ní i gcónaí a bhíonn an comhthéacs chomh soiléir sin. Cad é atá i gceist le leagan ar nós ‘an t-oifigeach fiosraithe’ mar shampla? An é go bhfuil fiosrú ar siúl ag an oifigeach nó an bhfuiltear tar éis an t-oifigeach a fhiosrú ar chúis éigin? D’fhéadfaí an débhrí a sheachaint le ‘an t-oifigeach atá i mbun an fhiosraithe’. Tá níos faide, ceart go leor, ach tá níos soiléire chomh maith.

Is í an tsoiléireacht is tábhachtaí in aon téacs aistrithe, agus caithfidh an t-aistritheoir a bheith ag smaoineamh i gcónaí ar cén cineál téacs atá ann agus cé air a bhfuil sé dírithe. Níl aon locht agam ar ‘rúin cheannaigh’ mar leagan Gaeilge de purchasing intentions, nó is dócha go dtuigfidh lucht cuntasaíochta é ón taithí atá acu ar an leagan Béarla. Ach dá mbeadh an leagan sin le teacht aníos i ngnáth-théacs atá dírithe ar an ngnáthléitheoir, d’aistreoinn ar bhealach eile é, bealach atá níos timchaintí: ‘rúin maidir le hearraí agus seirbhísí a cheannach.’

Ag seo thíos tá roinnt leaganacha a bhfuil a gciall i bhfad ó bheith soiléir, dar liomsa. Ní mise a chum ná a cheap iad, ach iad a roghnú as téacsanna Gaeilge a aistríodh ó Bhéarla. An chéad chéim san obair ná ciall na leaganacha seo a shocrú agus féachaint ansin le leaganacha níos soiléire a sholáthar.
 

Próiseas Aimsithe Deiseanna Comhpháirtíochta

Feachtas Méadaithe Acmhainn Táirgeachta

Leibhéil bhainteachta

Modhanna Measúnaithe Éifeachtúlachta


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile