(1) Grant–aided, freestanding, Gaelic-medium primary schools.

Is bolgam breá cainte é sin, ach ligeann an Ghaeilge dúinn focal amháin (bunscoileanna) a úsáid san áit a raibh dhá fhocal sa Bhéarla (primary schools). Is tús maith an méid sin féin, nó is léir gurb aicearracht chainte a theastaíonn, agus ní scaoth fada d’aidiachtaí atá seacht míle ar shiúl ón ainmfhocal. Corruair, bíonn athrú le déanamh ar na gnáthleaganacha a úsáideann an t-aistritheoir dá bharr sin. Tá claonadh agamsa, mar shampla, grant-aided school a aistriú le scoil le cabhair dheontais. I bPlean Corparáideach Chomhairle na Gaelscolaíochta ó thuaidh, aistrítear freestanding school le scoil scartha neamhspleách agus is leagan breá dúchasach é sin gan dabht. Féach, áfach, an abairt fhada amscaí a bheadh ann dá gcloífí leis na leaganacha sin: Bunscoileanna lán-Ghaeilge scartha, neamhspleácha, le cabhair dheontais. Is fiú a rá go mbaineann cuid de mhínádúrthacht na habairte sin le comhréir na Gaeilge. Tá bunscoileanna san uimhir iolra agus, dá bhrí sin, caithfidh neamhspleách a bheith san uimhir iolra leis, cé go bhfuil sé scartha ón ainmfhocal ag trí fhocal a bhfuil an chuma orthu gur san uimhir uathu atá siad. Bíonn an aistíl chéanna ag baint le scaoth aidiachtaí sa tuiseal ginideach in amanna.

Cad é ab fhearr a dhéanamh, mar sin? Is dóigh liom go gcaithfidh réamhfhocail a sheachaint (le cabhair dheontais) a oiread agus is féidir, agus gan cur leis an líon focal atá san abairt Bhéarla, atá sách fada mar atá. Bealach amháin chuige sin is ea na comhfhocail atá molta ag an gCoiste Téarmaíochta: deontaschúnta (grant-aided) agus scoil saorsheasaimh (free-standing school). Admhaím nach bhfuil siad chomh craicneach leis na leaganacha fada, ach ní dóigh liom gur ceapadh gan ghnó iad. Oireann siad go maith dár ngnó sa chás áirithe seo: Bunscoileanna deontaschúnta saorsheasaimh lán-Ghaeilge.

Athraíodh ord na n-aidiacht san aistriúchán ó Bhéarla go Gaeilge, rud a tharlaíonn go minic agus ar deacair aon mhíniú gramadúil a thabhairt air, ach é ag brath ar chomhthéacs na habairte. Fillfimid ar an ábhar sin am éigin amach anseo.


Oideas Taisce Téacsanna Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Baile