acmhainn.ie

Oideas 1 - Feabhra 2002

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Aistriúcháinis

Freagraíonn an focal Gaeilge ‘aistriúcháinis’ don fhocal Béarla translationese, coincheap ar deacair cur síos air i mbeagán focal. Go bunúsach, is é an rud atá i gceist ná go dteipeann ar an aistritheoir ciall nó ton an bhuntéacs a thabhairt leis/léi san aistriúchán agus go gcuireann sé/sí téacs ar fáil atá mínádúrtha nó fiú amháin dothuigthe. Is iomaí cúis a d’fhéadfadh a bheith leis. I gcás an aistriúcháin ó Bhéarla go Gaeilge, d’fhéadfadh an t-aistritheoir a bheith rómhór faoi thionchar an Bhéarla. Leanann sé/sí nósanna agus friotal na teanga sin chomh dílis díreach sin agus go mbíonn cuma mhínádúrtha ar fad ar na leaganacha Gaeilge.  Go deimhin, d’fhéadfá a rá i dtaobh na leaganacha seo nach Gaeilge ná Béarla atá iontu ach cineál de ‘idirtheanga’ a tháinig de thoradh ar an teagmháil idir an dá theanga. Úsáideann teangeolaithe an focal ‘idirtheanga’ d’fhonn cur síos ar an aistriúcháinis, agus tá ainm eile fós ar an bhfeiniméan chéanna, is é sin ‘an tríú teanga’.

Níl aon údar is mó a bhfuil anailís déanta aige ar an aistriúcháinis/idirtheanga/tríú teanga ná Alan Duff. Ba eisean a scríobh The Third Language (Pergamon Press, 1981) agus ba eisean a sholáthair an sampla seo thíos, sliocht as fógrán turasóireachta don Bhrasaíl a foilsíodh ar The Guardian, Deireadh Fómhair 1977.

‘The outmoded phrase about the country where the nuts come from has been substituted by objective approaches to realities that were provincial and distant and are now world-wide and importantly close to the life of everybody.’

Fiú nuair nach bhfuil aon eolas againn i dtaobh an bhuntéacs Portaingéilise, is léir dúinn go bhfuil drochaistriúchán déanta ag an duine a chuir Béarla air. Ní amháin go bhfuil cuid de dothuigthe, is amhlaidh atá an Béarla róchasta agus rófhoirmiúil ar fad. Is mó a bhímid ag súil le nathanna ar nós outmoded phrase agus substituted by objective approaches in alt acadúil agus cuireann sé iontas orainn iad a léamh i bhfógrán turasóireachta. Go deimhin, sin páirt mhór den aistriúcháinis, focail mhóra agus struchtúir chasta ghramadaí a úsáid san áit arbh fhearr an tsimplíocht agus an tsoiléireacht. Chuir Alan Duff roimhe an t-aistriúchán bacach a dheisiú, agus ba é an cur chuige a bhí aige ná é a shimpliú:

‘The old saying that Brazil is the country where the nuts come from is no longer true. The country is rapidly opening up; its problems are no longer local problems, they are shared by people throughout the world. And new approaches to these problems are constantly being found.’

Is léir gur fearr agus gur soiléire go mór leagan Alan Duff, agus go bhfuil sé níos dílse do ghnás an Bhéarla. Ar an drochuair, ní i gcónaí a éiríonn le haistritheoirí Gaeilge fanacht chomh dílis don Ghaeilge. Thíos faoi seo tá roinnt téacsanna gearra Béarla. Taobh le gach ceann acu, gheobhaidh tú aistriúchán Gaeilge a bhfuil tréithe an aistriúcháinis ag baint leis, is é sin cloíonn sé go ródhlúth leis an mBéarla agus tá sé róthugtha don bhéarlagair oifigiúil. Le linn duit a bheith ag léamh na n-aistriúchán Gaeilge, bí ag smaoineamh ar na lochtanna atá orthu, dar leat. Scríobh féin athleaganacha nach mbeidh aon cheann de na lochtanna sin orthu. Gheobhaidh tú athleaganacha samplacha agus tráchtaireacht ach cliceáil ar an gcnaipe in aice na habairte.


(a) Bunleagan Béarla: ‘These works will be carried out during non-peak hours so as to minimise inconvenience to vehicle users’.

Leagan Gaeilge: ‘Is le linn uaireanta nach buaic-uaireanta iad a chuirfear na hoibreacha seo i gcrích, ionas míchaothúlacht lucht úsáidte feithiclí a íosmhéadú.’ 


(b) Bunleagan Béarla: ‘Disk-parking has been introduced in the town and with it has come a welcome increase in parking space availability’.

Leagan Gaeilge: ‘Tionscnaíodh locadh diosca sa bhaile agus in éineacht leis tháinig méadú a bhfuil fáilte roimhe san infhaighteacht áiteanna loctha’. 


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile