acmhainn.ie

Oideas - Meitheamh 2003

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Friotal Simplí Nádúrtha

Foilseachán an-spéisiúil is ea Translation: New Ideas for a New Century1, cnuasach d’achoimrí ar na páipéir a léadh ag Comhdháil an Fédération Internationale des Traducteurs sa bhliain 2002. Cé gur ag plé leis na mórtheangacha a bhí bunús na gcainteoirí, is iomaí sin alt ann nár mhiste do lucht na Gaeilge a léamh, agus ní amháin iad a léamh ach rud a dhéanamh orthu. An t-alt is tábhachtaí ar fad ná ‘Implementation of Plain Language in French Translation at the Workplace Safety and Insurance Board of Ontario: A Case Study’. Ná cuireadh an teideal fada múisc ort, nó is teagasc an-simplí ar fad atá á áiteamh ann .i. go gcaithfidh an t-aistritheoir cuimhneamh ar an gcineál duine atá leis an téacs aistrithe a léamh. Ní féidir glacadh leis gur daoine iad a bhfuil oideachas orthu nó ar féidir leo téacs deacair a léamh gan chabhair. Go deimhin, más cainteoirí mionteanga iad, is dócha go mbeidh deacrachtaí acu ag plé le téacsanna aistrithe nach bhfuil millteanach teicniúil ná casta. An méid a deirtear faoi phobal Fraincise Ontario, chuirfeadh sé Gaeltacht na hÉireann i gcuimhne do dhuine:

In many cases, translation tends to increase the comprehension gap, especially in the context of French, which is a minority language in Ontario. French terminology and concepts are used less often than their English counterparts and are therefore less familiar. ...As with many minority languages, there is a significant gap between oral and written comprehension. Many Ontario Francophones will insist upon French service over the phone or in person, but request correspondence in English or in both languages.
Fadhb í seo a d’fhéadfadh obair na heagraíochta a chur ó mhaith ar fad. Bhí an Insurance Board ag plé le Frainciseoirí ar bhain taismí dóibh agus iad ag úsáid trealaimh nárbh eol dóibh aon ainm air ach an t-ainm Béarla. B’éigean cúrsaí dlí a phlé leo nach bhfuil millteanach casta per se ach nach bpléitear i bhFraincis de ghnáth. B’éigean dóibh dul i ngleic le mórdheacracht a bhfuil seantaithí ag aistritheoirí ó Bhéarla go Gaeilge uirthi .i. go gcuirfeadh an iomarca focal anaithnid isteach go mór ar lucht léite na n-aistriúchán, cheal taithí ar an teanga a úsáid i réimsí áirithe saoil. Más mian linn go mbeadh cáipéisí á n-aistriú go Gaeilge chun go n-úsáidfí iad (seachas aistriúcháin a sholáthar ‘ar son na cúise’) caithfear a admháil go bhfuil fadhb ann agus féachaint le í a leigheas. Cén réiteach a d’aimsigh muintir Cheanada, mar sin?
To bridge this gap, Language Services has considered various plain language approaches when serving Francophones. Examples include providing English equivalents of more difficult French terms in brackets: providing both the English and French versions of a document, or paraphrasing the concepts, when space allows.
Tá feidhm le gach ceann de na seifteanna sin agus d’fhéadfaí cur leo. In aois seo na foilsitheoireachta barr deisce d’fhéadfaí leas níos fairsinge a bhaint as grianghraif agus  léaráidí chun brí an téacs a shoiléiriú. Tá nós agam féin anois Gluais Gaeilge- Béarla a chur le gach doiciméad fada a aistrím. Cibé téarma nó nath nach bhfuil sna foclóirí móra (EID, FGB), cuirim sa Ghluais é, nó ní féidir a bheith ag súil le gnáthléitheoirí a bheith eolach ar na foclóirí sainábhair, gan trácht ar théarmaí a chumtar as an nua le linn don téacs a bheith á aistriú! Más mian linn go léifeadh daoine aistriúcháin Ghaeilge caithfimid lámh chúnta a thabhairt dóibh.

Ach tagann cúrsaí stíle i gceist chomh maith. Bíonn cead a chinn ag an aistritheoir téacsanna áirithe a shimpliú scun scan, ach b’fhearr dó bheith ar a fhaichill le cineálacha áirithe téacsanna (cáipéisí dlí, mar shampla): “We needed to recognize when complex language is intentional, and when it’s accidental.”  Tharla mé ag smaoineamh ar na cúrsaí seo le linn dom a bheith ag aistriú preasráiteas do Chluichí Domhanda na nOilimpeach Speisialta. Is é bun agus barr na dtéacsanna seo ná eolas a chur ar fáil don ghnáthphobal. Níl aon stádas dlíthiúil acu, ná ní seoda liteartha iad. Aon ní a thagann idir an léitheoir agus tuiscint ar an téacs, tá lánchead ag an aistritheoir a bheith réidh leis. A leithéid seo, i gcuntas ar Shearmanas Oscailte na gCluichí i bPáirc an Chrócaigh:

Irish film star Colin Farrell delighted his army of fans when he led the Pakistani delegation into the stadium.
Cé gur focail choitianta Bhéarla iad ‘fans’ ‘delegation’ agus ‘stadium’ tá sé chomh maith againn a admháil nach mbíonn ‘toscaireacht’ ná ‘staid’ ar bharr a dteanga ag gach cainteoir Gaeilge agus go bhfuil fadhb ag baint le ‘fans’. Tugtar ‘lucht leanúna’ sna foclóirí, leagan a oireann go maith do chlub sacair nó do pháirtí polaitiúil ach nach
n-oireann don chomhthéacs seo. Bheadh sé deacair, fiú amháin ‘led’ a chur in iúl go simplí, agus is cinnte go bhfuil blas an Bhéarla ar ‘réalta scannáin’. Dá mbeadh an      t-aistritheoir le cloí go dlúth leis an téacs (agus leis na foclóirí), chuirfeadh sé aistriúchán mar seo ar fáil: ‘Chuir Colin Farrell, réalta scannán Éireannach, lúcháir ar shlua dá lucht leanúna nuair a threoraigh sé toscaireacht na Pacastáine isteach sa staid.’ Níl sé iomlán dothuigthe, ach nach fearr i bhfad an leagan seo: ‘Shiúil foireann na Pacastáine isteach sa Pháirc agus an t-aisteoir clúiteach úd Colin Farrell ar thosach an tslua. Bí cinnte gur chuir sin lúcháir ar sciar mór den lucht féachana ar breá leo an tÉireannach cáiliúil seo.’

Déarfadh daoine áirithe go n-imíonn an dara leagan rófhada ón mbuntéacs, nach ionann ‘Páirc’ agus ‘stadium’, ‘aisteoir clúiteach’ agus ‘film star’, ‘foireann’ agus ‘delegation’. Ní fhéadfadh a rá, áfach, gurb ‘athscríobh’ ó bhun atá déanta ar an mbuntéacs. Tá sé ag teacht le teagasc mhuintir Cheanada ‘Translators are now encouraged to ...not only avoid foreseeable translation issues but also to improve the quality of communication in general.

Bhunaigh muintir Ontario coiste ar bhaist siad ‘The Plain Language Committee’ air chun súil a chaitheamh ar dhoiciméid aistrithe sula gcuirtear i gcló iad. Léann lucht an choiste na haistriúcháin agus molann seifteanna chun téacsanna simplí a chur ar fáil atá dírithe ar ghnáthléitheoirí. Is fada ó sin muid in Éirinn, áit a bhfuil claonadh againn i gcónaí glacadh le comhairle mhagaidh Myles Na gCopaleen ‘An Ghaeilge is fearr an Ghaeilge is dothuigthe’.

1Implementation of Plain Language in French Translation at the Workplace Safety and Insurance Board of Ontario: A Case Study’ le Dominique Denis, Michel Paquin agus Cheryl Tucker, in Translation: New Ideas for a New Century, Proceedings of the XVI FIT Congress, International Federation of Translators, 2002.


Cleachtadh

Féach ar na abairtí seo agus bíodh aird ar leith agat ar na leaganacha sa chló iodálach. An bhfuil aon bhealach a d’fheadfaí aistriúcháin níos simplí a chur ar fáil?

(1) The Law Enforcement Torch Run is a series of relays run by police officers carrying ‘the Flame of Hope’ to the Opening Ceremonies of major Special Olympics Games.

Is é atá i Rith Tóirse Lucht Curtha i bhFeidhm an Dlí ná sraith de rití sealaíochta a ritheann oifigigh phóilíneachta agus ‘an Lasair Dhóchais’ á hiompar acu go dtí Searmanais Oscailte mhórChluichí de chuid na nOilimpeach Speisialta.

(2) Another aim of the Games is to enhance awareness of the capabilites of people with learning disabilities.

Aidhm eile de chuid na gCluichí ná chun feasacht daoine a fheabhsú maidir le cumas lucht míchumais fhoghlama.

(3) To learn more about the Special Olympics catalogue, click on ‘Merchandising’.

Chun tuilleadh a fhoghlaim faoi chatalóg na nOilimpeach Speisialta, cliceáil ar ‘Marsanacht’.


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile