Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)

Comhaonaid

Is eol dúinn go léir go bhfuil focail áirithe ann a bhíonn i gcomhluadar a chéile go minic. Smaoinigh, mar shampla, ar soft drink. Is fánach bheith ag iarraidh fáil amach cén fáth ar tharla an dá fhocal seo i gcuideachta a chéile. Níl an focal soft aon phioc níos oiriúnaí chun an chiall a chur in iúl ná a bheadh scaoth focal eile, ach, féach ina dhiaidh sin gur deacair aon fhocal eile a chur ina áit. Mar an gcéanna le light refreshments. Is ionann light sa chomhthéacs seo agus insubstantial ach cé a chuala iomrá riamh ar insubstantial refreshments?

“The simplest answer is, surely, that we are following the rules of usage.” a deir Alan Duff ina leabhar siúd Translation (Oxford University Press, 1989). “And these are largely unwritten.”

Is comhaonaid iad soft drink agus light refreshment. Collocations a thugtar ar a leithéid sa Bhéarla agus dheamhan sainmhíniú is fearr ná sainmhíniú Peter Newmark: ‘the habitual co-occurrence of individual lexical items'. Cothaíonn comhaonaid an-chuid fadhbanna d’aistritheoirí, nó is amhlaidh atá siad fréamhaithe go daingean i nósanna agus i ngnásanna teanga, ar shlí gur deacair iad a aistriú ó theanga go chéile. Sin é is cúis le drochaistriúcháin ar nós ‘deochanna boga’ a thabhairt ar dheochanna neamh-mheisciúla. Agus éiríonn an scéal níos casta fós, nó bíonn struchtúir éagsúla ghramadaí i gceist ó theanga go chéile, mar is léir ón tábla thíos.
 

Béarla	Gaeilge	Fraincis
heavy labour(aidiacht móide ainmfhocal)	úspaireacht(ainmfhocal)	travail musculaire (ainmfhocal móide aidiacht)
nerve cell(ainmfhocal móide ainmfhocal)	néarchill(comhfhocal)	cellule nerveuse(ainmfhocal móide aidiacht)

‘The translator asks himself: you have travail musculaire in French, can you say ‘muscular work’ in English? A ‘cell’ is ‘nervous’ in French, what is it in English?
... Recognising whether or not a collocation is familiar, natural, or just acceptable, is one of the most important problems in translation”
(Peter Newmark, A Textbook of Translation, Londain 1995: 212-213)

Agus ní ainmfhocail amháin atá i gceist. Bíonn lucht an Bhéarla ag caint ar to pay someone a visit fad is a bhíonn na Francaigh ag caint ar faire une visite. Agus an Gael, déanann sé/sí cuairt a thabhairt ar dhuine. Ní annamh a bhaineann na difríochtaí úsáide seo tuisle a bhaint as fiú na haistritheoirí is fearr.

Bain triail as na comhaonaid Bhéarla seo thíos a aistriú go Gaeilge. Feicfidh tú go bhfuil an-difear idir nósanna an dá theanga i gcás cuid acu, ach ní amhlaidh a bhíonn i gcónaí. Is ionann, mar shampla, chequebook an Bhéarla agus ‘seicleabhar’ na Gaeilge. Ní gá a bheith amhrasach i gcónaí.

a. rude health

b. a pack of hounds

c. to stage a protest

d. in the open air

e. to deliver a baby