acmhainn.ie

Oideas - Bealtaine 2002

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Débhrí

Is mar seo a shainmhínítear ‘débhríoch’ in An Foclóir Beag: ‘débhríoch ... a bhféadfadh dhá bhrí a bheith leis; gan a bheith soiléir i mbrí.’ Ar ndóigh, is iomaí sin focal atá débhríoch, nó ilbhríoch, agus nach féidir a bheith cinnte faoina chiall ach i gcomhthéacs na habairte ina bhfuil sé. Ceann acu sin is ea ‘athbhríoch’: ‘1. Stimulating, tonic. 2. Ambiguous (FGB)’. Cuid riachtanach de gach uile theanga is ea débhrí, foinse an ghrinn agus na cleasaíochta focal, ach ní mór don aistritheoir téacsanna a chur ar fáil atá chomh glan ó dhébhrí agus is féidir a bheith más dócha go mbeidh baol míthuisceana ann ná go mbeidh cuma áiféiseach ar an téacs.

Corruair, is focail a bhainfidh tuisle as an aistritheoir. Féach, mar shampla, an focal ‘cailleadh’ san abairt seo a leanas: ‘Maidir le Scéala Éireann, cailleadh trian dá chuid léitheoirí i ndiaidh don nuachtán a fhormáid a athrú’.

Is aistriúchán é sin ar an abairt Bhéarla:

(a)    As regards The Irish Press, one third of its readership was lost after the newspaper changed its format.
Ar ndóigh is ionann ciall do ‘cailleadh’ agus do was lost an Bhéarla ach tá fobhrí bheag eile leis a dhéanann an abairt débhríoch. Is ionann ‘cailleadh iad’ agus they died, i nGaeilge Chonnacht ar a laghad. Tá cuid mhór daoine, mar sin, a bhainfeadh an chiall seo as an aistriúchán Gaeilge: ‘As regards The Irish Press, one third of its readers died after the newspaper changed its format’. Caithfidh sé go raibh dúil mhór acu san fhormáid sin. Bain tusa anois triail as leagan a sholáthar a sheachnaíonn an débhrí.

Aistriúchán eile a chonaic mé le gairid, bhain sé le truailliú na timpeallachta. Seo thíos an abairt Bhéarla agus an leagan Gaeilge.

(b)    More than ever before, people are worried about the environment.
        Níos mó ná riamh tá daoine buartha mar gheall ar an timpeallacht.
An dóigh libh go bhfuil aon débhrí sa leagan Gaeilge? Conas a dheiseofá é?

Uaireanta eile is í comhréir na Gaeilge is cúis leis an mearbhall, mar atá san abairt seo: ‘Roinnt focal anois maidir leis na hathruithe a thionscnaigh an leasú seo.’ Is aistriúchán Gaeilge é sin ar an abairt Bhéarla

(c)    A few words now about the changes initiated by this amendment.
Tá ciall an Bhéarla breá soiléir ach ní mar sin don Ghaeilge. Cad é foinse na débhrí agus conas ab fhearr é a réiteach?

Is fiú a rá chomh maith go mbíonn abairtí débhríocha ann nach bhfuil aon bhaol míthuisceana ag baint leo ach atá roinnt beag áiféiseach mar sin féin. A leithéid seo: ‘Ach tá an iascaireacht ar an dé deiridh, agus beidh ar fhoireann an bháid seo obair eile a thabhairt ar bord’. Beidh, leoga!


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile