acmhainn.ie

Oideas - Deireadh Fómhair 2002

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Roinnt Focal Deacair

Pléadh, ar eagrán na míosa seo caite, cuid de na deacrachtaí a bhaineann le habairtí fada Béarla a aistriú go Gaeilge. Is fiú a rá chomh maith go mbíonn sé deacair go leor ar aistritheoirí Gaeilge plé le focail áirithe Bhéarla. A leithéid seo: ‘Gandhi was the figure-head and leader of Indian nationalism’. Anois, is léir go bhfuil difear caolchúiseach idir leader agus figure-head. Is furasta leader a aistriú le ‘ceannaire’ ach is léir nach cumhacht pholaitiúil amháin atá i gceist le figure-head. Is é a chuireann sé seo in iúl ná gurb é Gandhi foinse inspioráide náisiúnachas na hIndia, gur airsean a smaoiníonn daoine nuair a luaitear gluaiseacht neamhspleáchais na tíre sin. Dáiríre is é atá á mhaíomh ná gur pearsantú ar spiorad na gluaiseachta a bhí in Gandhi. An bhfuil aon rud sa Ghaeilge a fhreagraíonn do figure-head an Bhéarla?

Téimid ag triail ar na foclóirí. Go foclóir de Bhaldraithe ar dtús, ach ní cabhair dúinn é. Tugtar dúinn an focal ina chiall loingseoireachta: ‘dealbh tosaigh’ (‘carved bust or full-length figure at the upper end of some sailing vessels’) agus ina chiall dhiúltach: ‘The President was only a figure-head, Ní raibh ann ach ainm Uachtaráin’. Tugann na foclóirí Béarla an sainmhíniú diúltach seo fosta: ‘a person nominally having a prominent position, but no real authority’. Cibé faoi sin, is léir nach n-oireann sé sa chás áirithe seo. Ba é an rogha a rinne mé féin sa deireadh ná seo: ‘Ba é Gandhi ceap agus ceannaire ghluaiseacht náisiúnach na hIndia’. Bhí mé ag smaoineamh ar shainmhíniú an Duinnínigh ar an bhfocal ‘ceap’: ‘a leader, a progenitor; the head of a tribe or family, a supreme ruler’. Níor mheas mé gur aistriú cruinn ar figure-head atá ann ach ar a laghad tugann sé leis cuid den ghaol idir Gandhi agus a lucht leanúna. Níl sé áiféiseach progenitor a thabhairt ar an duine a dtugtar ‘athair an náisúin’ air ina thír féin.

Seo thíos roinnt focal eile a tháinig aníos in ábhar a bhí le haistriú agam féin le gairid.

1. The Dunlewey Centre is the area’s most successful visitor attraction.

2. It was the highlight of his career.

3. Advice should be sought on the correct handling of archaeological objects.

4. Entrants in both the television and radio competitions should indicate the intended audience for their programmes.


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile