acmhainn.ie

Oideas - Bealtaine 2003

Is é atá in Oideas sraith de cheachtanna aistriúcháin atá bunaithe ar na ceardlanna ‘Ó Bhéarla go Gaeilge’ a reáchtáladh faoi choimirce Fhoras na Gaeilge le linn 2001/2002.
Ó mhí go mí, beifear ag cur síos ar ghnéithe den aistriúchán a chothaíonn fadhbanna d’aistritheoirí. Cuirfear ceachtanna agus aistriúcháin shamplacha ar fáil freisin, chun gur féidir le haistritheoirí dul i ngleic leis na fadhbanna éagsúla.

(CLICEÁIL ANSEO LE HAGHAIDH LIOSTA NA GCEACHTANNA AR FAD GO DTÍ SEO)


Dhírigh eagráin Eanáir agus Feabhra de ‘Oideas’ ar chúrsaí foclóireachta agus ar na deacrachtaí a bhaineann le foclóirí dátheangacha a cheadú i gcomhair an aistriúcháin. Is ag filleadh ar an ábhar sin atáimid san eagrán seo. Tá sé ráite go minic cheana gur foclóir ar fónamh is ea English Irish Dictionary (EID), agus go bhfuil lucht na Gaeilge go mór faoi chomaoin Thomáis de Bhaldraithe agus a fhoirne. Ar ndóigh, ní orthusan a bhí ciontach as an bhfaillí a rinneadh i gcúrsaí foclóireachta ó shin, faillí a d’fhág nár foilsíodh fiú atheagrán amháin den fhoclóir ón mbliain 1959 i leith. Tá míchlú tarraingthe ar an bhfoclóir dá bharr sin, agus is mór an trua é sin, mar a luann Maolmhaodhóg Ó Ruairc, in Aistrigh go Gaeilge:

Is léir le tamall go bhfuil boladh na seanaoise ar EID mar fhoclóir don aois seo. Is fearr FP [Foclóir Póca] nó FSc [Foclóir Scoile] a cheadú i dtosach chun an buntéarma Gaeilge is nua-aoisí a fháil agus ciall na Gaeilge a sheiceáil ansin in FGB agus FBg [An Foclóir Beag]. Ach is é EID an foclóir Béarla-Gaeilge amháin atá againn agus is foclóir den scoth é ach é a úsáid go faichilleach.
Ní amháin gurb é EID ‘an foclóir Béarla-Gaeilge amháin atá againn’. Is é freisin an foclóir is mó a úsáideann daoine. Ar an drochuair, nó ‘go faichilleach’ a cheadaítear é i gcónaí agus bíonn a shliocht sin ar théacsanna aistrithe de gach cineál. Ní léir dúinn i gcónaí na heasnaimh in EID. Ní i dtólamh a aithnítear na leaganacha ar chóir diúltú dóibh i bhfianaise fhorbairt na Gaeilge agus na n-athruithe móra atá tagtha ar an saol ó na caogaidí i leith. Ina áit sin, glactar scun scan le comhairle EID. Ní beart críonna don aistritheoir é sin, mar is léir ón gcleachtadh seo thíos.


Cleachtadh

Cuir i gcás go bhfuil foclóir nua Béarla-Gaeilge á thiomsú agat. Aimsigh na focail seo a leanas in EID. An gcuirfeá aon eolas breise leo lena réimsí úsáide a shoiléiriú? An bhfuil aon réimse úsáide ann nach gclúdaítear in EID? An measann tú gur athraigh ciall na bhfocal le himeacht aimsire?

(1) Crisis (San abairt: ‘The Northern Ireland political crisis’) 

(2) Pollute (San abairt: ‘To punish those who would pollute’) 

(3) Provision (San abairt: ‘The provisions of the Act include the following...’) 

(4) Gender (San abairt: ‘We must not discriminate on grounds of gender.’) 


Oideas Léirmheas Foclóirí agus Liostaí Téarmaíochta
Fóram Ríomhphoist Athchló Nuacht
Naisc Cuardach Baile